Założenie

Zastava została założona jako zakłady zbrojeniowe już w 1853 roku w Kragujevacu (dzisiejsza Serbia), ale jej motoryzacyjna historia zaczyna się po II wojnie światowej. W 1953 roku rozpoczęto tam produkcję samochodów na licencji Fiata, co było częścią planu zmotoryzowania Jugosławii. Marka Zastava (znacząca po serbsku „sztandar” lub „flaga”) miała być narodowym symbolem przemysłu i postępu technologicznego.

Najbardziej znanym modelem był Zastava 750, czyli jugosłowiańska wersja Fiata 600, oraz Zastava 101, znany w Polsce jako „jugo”, a także eksportowy model Yugo – próbujący zdobyć serca klientów nawet w USA.

Symbolika

Logo Zastavy to najczęściej:

• litera „Z” stylizowana w sposób dynamiczny, przypominający wir lub spiralę – symbolizującą ruch, rozwój i nowoczesność,
• w wersjach z lat 80. i 90. logo było w formie niebieskiego owalu z białym symbolem – prostym, ale zrozumiałym na całym świecie.

Nazwa marki – „Zastava” – miała silny, patriotyczny wydźwięk, wskazując na narodowe korzenie i dumę przemysłową Jugosławii.

Aktualnie

Zastava produkowała wiele modeli, w tym:

• Zastava 750 – oparty na Fiacie 600, kultowy „fićo”,
• Zastava 101 – hatchback na bazie Fiata 128,
• Yugo – subkompakt, który próbował zdobyć rynki USA i Europy, ale stał się raczej memem motoryzacyjnym niż sukcesem sprzedażowym,
• oraz liczne wersje dostawcze i pick-upy.

Po rozpadzie Jugosławii i wojnach bałkańskich marka podupadła. W latach 2000. produkowała jeszcze kilka modeli (np. Koral In), ale w bardzo ograniczonych ilościach.

W 2008 roku Zastava została wykupiona przez Fiata, a zakłady w Kragujevacu przekształcono w Fiat Automobili Srbija, gdzie powstawał m.in. Fiat 500L. Sama marka Zastava została wygaszona i od tamtej pory nie istnieje jako osobny byt.

Zastava to dziś motoryzacyjny relikt minionej epoki – pełen paradoksów: dumy narodowej, taniej inżynierii i politycznych ambicji. Choć auta tej marki były dalekie od perfekcji, to dla wielu były pierwszym samochodem, pierwszą wolnością i pierwszą usterką – w jednym.